Klei in mythen en folklore

Lang voordat klei werd gebakken tot potten of tussen de tanden werd geknabbeld, leefde het in onze verbeelding. Beschavingen over de hele wereld hebben klei als meer dan natte aarde behandeld, het is het vlees van goden geweest, de huid van het land, de grondstof van de schepping zelf, en deze verhalen zijn enkele van de oudste gesprekken van de mensheid met de grond onder onze voeten.

Het idee van de eerste mensen gevormd uit klei komt keer op keer terug. In de Sumerische mythologie vormt de godin Ninhursag mensen aan de rand van de rivier en blaast ze leven in hen. Zowel de Bijbel als de Koran beschrijven Adam als gevormd uit aarde en aan hem is geest gegeven. In de Chinese legende vormt de godin Nüwa mannen en vrouwen uit zachte klei bij de Gele Rivier, sommigen zorgvuldig, sommigen snel, afhankelijk van haar stemming. Overal in de wereld komt hetzelfde thema steeds weer naar boven, wij zijn aarde, tot leven gewekt.

De rol van klei gaat ook niet alleen over beginpunten. Veel tradities behandelen het als een heilige verbinding tussen mensen en het goddelijke, kleipijpen die gebeden naar de hemel dragen bij bepaalde inheemse Amerikaanse volkeren, ceremoniële lichaamsverf gebruikt in delen van Afrika voor bescherming, oude Grieken die offers achterlieten in kleibekers in de overtuiging dat een geschenk gegeven in de aarde's eigen houder de goden directer bereikte.

Klei heeft ook de wacht gehouden. In de Joodse folklore beschermt de Golem, een figuur gemaakt van klei en tot leven gewekt, een gemeenschap in tijden van gevaar. In het oude Japan hielden haniwa-beeldjes de wacht rond grafheuvels. In delen van West-Afrika werden kleibeeldjes gevormd om behulpzame geesten te huisvesten of schadelijke te bevatten. In elk geval was het vormen niet decoratief, het had een taak te vervullen.

Genezingstradities leunen ook zwaar op klei, Ayurvedische pasta's om onzuiverheden naar buiten te halen, oker gebruikt in ceremoniën van de Aboriginals in Australië die genezing combineert met spirituele vernieuwing, klei geconsumeerd of aangebracht in Zuid-Amerikaanse sjamanistische rituelen om het lichaam voor te bereiden op dieper werk.

Er is ook iets met klei als geheugen. Het houdt vingerafdrukken, gereedschapssporen, eeuwenoude voetstappen vast, praktisch een dagboek geschreven in modder, en in sommige Afrikaanse orale tradities wordt gezegd dat de aarde zich alles herinnert wat ze heeft aangeraakt. Klei vormen, in die interpretatie, is dat geheugen aanraken en je eigen moment toevoegen aan een zeer lange lijn van anderen.

Zelfs nu leven de meesten van ons ver van de velden en rivieren waar deze verhalen begonnen, maar de aantrekkingskracht is nergens echt naartoe gegaan. Het spreekt over onze oorsprong en onze kwetsbaarheid, over hoe iets alledaags als aarde zoveel betekenis kan dragen. De volgende keer dat je een klomp klei oppakt, in een galerie, een tuin of in je eigen handen, houd je het eerste hoofdstuk vast van een zeer oud verhaal.

Disclaimer: Dit is geschreven voor informatieve en hobbydoeleinden. Mijn producten zijn niet gecertificeerd als voedselveilig en worden verkocht voor verzamelen, knutselen of zintuiglijk genot. Elke consumptie is volledig een persoonlijke beslissing en volledig op eigen risico. Ik promoot geen inname en kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor enige bijwerkingen.