Colombia heeft een paar zeer goede jaren achter de rug.
Terrón Panela ging viraal, ClayTok vond de bergvideo's en plotseling wilde iedereen Colombiaanse aarde. Ik heb er geen klacht over. Het bracht veel leuke mensen in deze community die voorheen dachten dat ze de enige persoon ter wereld waren die van de geur van een plantenpot hielden.
Maar terwijl dat allemaal gebeurde, zat Mexico daar stilletjes al ongeveer vierhonderd jaar langer mee bezig dan iedereen op TikTok.
Mexicaanse klei is voor mij het meest gevarieerde in de hele catalogus. Je hebt sneeuwwitte kaolinen die smelten als koude room. Je hebt rauwe, korrelige klodders van een heuvel. Je hebt gebakken terracotta potten die knappen als een koekje. Drie compleet verschillende ervaringen, allemaal uit hetzelfde land, en de meeste mensen proberen er slechts één van.
Dus hier is de juiste versie.
Eerst de woorden
Een beetje vocabulaire zorgt ervoor dat de hele categorie op zijn plek valt, en het voorkomt ook dat je het verkeerde koopt.
Barro is het algemene Spaanse woord voor klei of modder. In de praktijk, in deze community, betekent het bijna altijd gebakken terracotta: potten, borden, beeldjes, stenen. Warm oranje, ijzerrijk, knapperig.
Terrón betekent een klompje of een klodder. Een terrón is rauwe aarde, uitgegraven en gedroogd in plaats van gebakken en gevormd. Hier vind je de smaken die sterk naar aarde ruiken.
Caolín is kaolien, de zachte witte porseleinklei. Mexico heeft er veel van, en Mexicaanse kaolien is vaak romiger en minder piepend dan sommige Afrikaanse en Indiase kaolinen waarmee mensen hun eerste ervaringen opdoen.
Cantarito is een klein kleikruikje. Jarrito is een klein kleibokje. Platito is een klein kleibordje. Je zult ze alle drie in stukken verkocht zien, en het verschil tussen ze zit vooral in de dikte en hoe hard ze knappen.
Dat is het. Dat is het hele woordenboekje. Alles wat je nog meer ziet, zijn variaties op die vier.
Mexico eet al heel lang klei
Dit is het deel dat ik echt fascinerend vind, en het is veel beter gedocumenteerd dan de meeste mensen aannemen.
De búcaros, of: hoe Mexicaanse klei een Europees luxewoonstijl werd
In de 17e eeuw maakten pottenbakkers rond Tonalá in Jalisco gepolijste rode aardewerken vaten die búcaros de Indias werden genoemd. Ze waren ongeglazuurd, dus ze werkten als verdampingskoelers, en de klei gaf het water erin een kenmerkende geur en smaak. Ze werden in enorme aantallen naar Spanje verscheept en werden behandeld als serieuze luxegoederen.
En toen begonnen de Spaanse en Italiaanse adelleden ze te eten.
Niet figuurlijk. Fragmenten die tijdens het transport waren gebroken, werden gewoon zo gegeten, of werden vermalen en door water gemengd. Het waren vooral vrouwen, het was wijdverbreid genoeg om een lopende grap te zijn, en de beweerde voordelen waren de gebruikelijke mix van spijsvertering, geneeskunde en cosmetica. In de beschrijving van het Victoria and Albert Museum wordt vermeld dat men destijds beweerde dat de klei hielp bij maag- en huidklachten, menstruatiesymptomen en zelfs als anticonceptiemiddel werkte. Het werkte niet, om duidelijk te zijn.
De praktijk had een naam, bucarofagia, en het was mainstream genoeg dat Lope de Vega er in 1608 op het toneel mee spotte: "Meisje van gebroken kleur, of je hebt minnaars, of je eet klei." Velázquez schilderde een búcaro die aan de Infanta werd overhandigd in Las Meninas. Het komt voor in stillevens naast geïmporteerd porselein, wat je precies vertelt hoe duur het was.
Dus de volgende keer dat iemand je vertelt dat klei eten een vreemd modern internetding is, mag je erbij vermelden dat het een statussymbool was aan het Spaanse hof terwijl ze Las Meninas schilderden.
De heilige aarden
De andere tak is religieus, en die gaat nog steeds.
Bij San Juan de los Lagos in Jalisco en bij Chalma in de Mexicaanse staat kopen pelgrims kleine geperste blokken lokale aarde, verkocht als tierrita of tierra santa. Ze zijn ongeveer 3 cm bij 5 cm, zanderig en poreus, en ze worden door kruideniers en devotiewinkels verkocht, net zoveel als bij de bedevaartplaatsen zelf. Mensen eten ze als een daad van geloof, en de volksverhalen die erbij horen lopen van spijsvertering tijdens de zwangerschap tot botsterkte bij oudere mensen.
De lokale legende bij San Juan is dat de Maagd verscheen als een meisje op de heuvel, die met de klei speelde en er kleine balletjes van rolde. Daaraan komt de reputatie van de grond vandaan.
Ik zal hier eerlijk tegen je zijn, want ik denk dat dit hier meer ertoe doet dan ergens anders in dit artikel: aarde die op een bedevaartplaats wordt verzameld en geperst, is niet kwaliteitsgecontroleerd, en Mexicaanse rapporten over de tierrita-handel hebben specifiek verhoogde niveaus van arseen en lood aangetoond. Dat is niet van mij die moeilijk doet over de traditie. Het is een echt prachtig stuk levend erfgoed. Het is gewoon ook aarde, van een heuvel, verkocht door wie die dag ook maar verkoopt.
En dan is er nog... het gewone leven
Onder de museumgeschiedenis en de geschiedenis van de bedevaartplaatsen ligt het gewone deel. Kleipotten worden in heel Mexico al duizenden jaren gebruikt voor water, koken en serveren, en ongeglazuurd barro geeft de smaak van wat er ook in zit. Een cantarito-cocktail in Jalisco wordt in een kleibokje geserveerd, precies omdat het bokje de drank verandert.
Als een hele cultuur bewust uit aarde drinkt, is het eten van een klein beetje ervan geen zo'n grote stap als mensen denken.
De drie families, en hoe ze echt aanvoelen
Mexicaanse kaolinen
Als je alleen Afrikaanse kaolien hebt gehad, zal Mexicaanse caolín je verrassen. Het is over het algemeen zachter, romiger en minder agressief piepend, en de Mexicaanse verkopers doen er interessante dingen mee in plaats van het gewoon rauw in zakken te stoppen.
Caolín Humo is gerookt. Van diepgrijs tot houtskool, onregelmatige stukken, en het smaakt naar houtrook en nat beton over een zachte krijtbasis. De knapperigheid is zacht en knisperend, en wordt dan zijdezacht en romig met bijna geen korreligheid. Dit is degene die ik aan iemand zou geven die zegt dat kaolien saai is.
Caolín Crema de Coco is sneeuwwit, stevig bij de eerste hap, en wordt dik en romig in plaats van weg te smelten. Er zit een kokosachtige zoetheid onder een licht rokerige aardigheid. Echt rijk, voor een steen.
Caolín Cremino is de zachte. Bleke steenkleur, een lichte schone knapperigheid, en dan lost het op in iets dat meer op melk dan op modder lijkt. Petrichor en nat beton in de neus. Als je meer op smeltend dan op knapperig zit, begin hier.
Mexicaanse Kaolien is de gewone versie, en er is niets mis met gewoon. Stevige krijtachtige hap, zijdezachte fijne pasta, milde bodem-en-krijtachtige smaak, geen korreligheid en geen plakkerigheid.
Mexicaanse Heilige Blokken zijn de Tierrita de San Juan de los Lagos die ik hierboven noemde, wit, zacht, poederig, met een regenwaterfrisheid en een echte vochtige kelderaroma zodra ze zijn bevochtigd. Verkocht als een stuk levende traditie, en hier beschreven als precies dat, en niet als iets meer.
Terrones
Dit is rauw Mexico. Uitgegraven, gedroogd, niet gebakken, niet opgeschoond.
Terrón Chalma is de intense. Medium tot hard, breekt in scherpe poederige scherven in plaats van te smelten, en het wordt diep aards en stoffig met nat beton, cement en metaalachtige tonen. Sommige partijen hebben een licht zeepachtige rand, wat een echte eigenschap van het materiaal is en geen gebrek. Er is hier geen romige beloning. Dat is het punt ervan.
Regio-Style Kleicroutons, of terrones crotones regios, zijn een mengsel van tepetate en adobe, dezelfde materialen waarmee Mexico al eeuwenlang bouwt. Zacht stoffige hap, snel instorten in een rijke modderige pasta, en het smaakt naar regen die op droge grond valt. Niet plakkerig, beheersbare korreligheid, en veel zachter dan Chalma.
Mexicaanse Smeraldklei (esmeralda arcilla) is de uitzondering, een gedempte groene klei met een stevige hap die glad en cementachtig wordt in plaats van korrelig. Topbodem-smaak, vrij dicht, en het wordt gladder als je het een beetje bevochtigt.
Cantaritos, jarritos en de rest van de gebakken barro
Gebakken terracotta is een geheel andere discipline. Kaolien smelt. Terrón kruimelt. Barro knapt.
Cantarito kleipotten zijn dunwandige, zon-gedroogde en gebakken vaten, verkocht heel of als gebroken stukken. Medium-zacht, korrelige, zanderige afbraak, woestijn-droge aarde en warme terracotta mineralen. De dunheid is wat ze maakt, want je krijgt die schone kraak in plaats van een doffe klap.
Mexicaanse mini kleipotten komen in drie stadia van vernietiging en ze zijn echt verschillende producten. Hele potten voor de volledige knap, gebroken schilfers voor iets dunners en knapperigs dat uiteenspat in zanderige kristalachtige spikkels, en kruimels voor wanneer je textuur wilt zonder toewijding.
Gebroken platitos zijn fragmenten van mini bordjes, en ze zijn gedurfd: medium-hard, gebrande aardewerksaroma, metaalachtige scherpte, een licht cementachtige afwerking. Het is de moeite waard om te weten dat gebroken aardewerk randen heeft, want dat heeft het.
Bolillos y Sol is de charmante. Kleine barro beeldjes in de vorm van broodjes, zonnen, schildpadden, schelpen en bloemen, medium knapperigheid met een poederige smelt en een verrassende bloemige noot onder de aarde.
Barro Wafel is een geperkte terracotta schijf met een stevige knap en een zacht krijtachtige kruimel, rijke rode aarde met een vleugje zoetheid en een aroma van regen op droge grond. Het is ook het dichtst bij die 17e-eeuwse búcaros in het assortiment, en daarom vind ik het meer dan ik waarschijnlijk zou moeten vinden.
Cacahuates Japonés de Barro zijn kleine handgevormde kiezels die zijn vernoemd naar de Mexicaanse snack waarop ze lijken. Zachte stoffige knapperigheid, fijne poederachtige smelt, warme rode-aardmineralen.
Voorraad op Mexicaanse lijnen beweegt veel, dus sommige van de bovenstaande zullen in en uit gaan afhankelijk van wanneer je dit leest. De productpagina's zijn de eerlijke bron, niet ik.
Een woord over Terrón Panela, aangezien het altijd ter sprake komt
Terrón Panela is Colombiaans, niet Mexicaans. Ik weet het. Maar het is het ding waar mensen het meest naar vragen, en het is de reden waarom een hoop van jullie deze winkel in de eerste plaats heeft gevonden, dus het is de moeite waard om te zeggen waar het zit.
Het is vernoemd naar de blokken ongeraffineerde suikerriet die je in de meeste Colombiaanse keukens zult vinden, puur omdat het erop lijkt. Het is niet zoet. Wat het wel is, is de meest onvoorspelbare klei die ik voorraad van heb: droog en zanderig in het ene stuk, dicht en vochtig in het volgende, af en toe instortend in iets diks en modderigs met korrelige minerale knapperigheden die erin verborgen zitten. Sterk petrichor, een friszure afwerking, en geen twee handjes zijn hetzelfde.
Ik ben de enige verkoper in Europa die het heeft.
Dat is geen marketingzin waar ik zo blij mee ben, maar eerder een logistiek feit waar ik een beetje van verbaasd ben. Het komt van Miku Golosinas in Colombia, van Angie, de Mountain Girl wiens video's dit allemaal zijn begonnen. Direct, in kleine partijen, vers verpakt.
Wat eerlijk gezegd het hele argument is om dit soort dingen bij een specialist te kopen in plaats van een marktplaatsvermelding. Niet omdat ik beter ben dan iemand anders. Omdat klei een natuurlijk product is dat verandert met de opslag, en ik je kan vertellen wanneer een partij is binnengekomen, van wie het kwam en of het nog een beetje vochtig was toen ik het in zakken heb gedaan. Als ik iets niet weet, zal ik zeggen dat ik het niet weet. Als iets door de community is getest in plaats van door mij, staat dat op de productpagina.
Dat is het deel waar ik echt om geef. Alles wat je nog meer ziet is gewoon aarde in een zak, en daar is genoeg van.
Als je vanaf nul begint
Kies er één uit elke familie in plaats van drie uit één. Een romige kaolien, een rauwe terrón en een gebakken barro stukje zullen je in een week meer leren over je eigen voorkeuren dan een kilo van dezelfde klei in een jaar.
En neem monsters waar ze bestaan. Er is geen prijs voor het kopen van 500 g van iets waarvan je erachter komt dat je er een hekel aan hebt.
Ta x
Disclaimer: Dit is geschreven voor informatieve en hobbydoeleinden. Mijn klei- en krijtproducten zijn natuurlijke materialen die uitsluitend worden verkocht voor sensorisch, hobby, verzamel- en ASMR-gebruik. Ze zijn niet gecertificeerd als voedselveilig, en ik verkoop ze niet als voedsel, supplementen of medicijnen. Je zult vaak "edible clay" zien worden gebruikt als zoek- en communityterm in deze ruimte, inclusief op mijn eigen site, maar dat betekent niet dat enig product onder de Britse wetgeving is beoordeeld of geautoriseerd als voedsel. Natuurlijke klei en aarden variëren in samenstelling en kunnen natuurlijk voorkomende mineralen en verontreinigingen bevatten, en de Britse voedselveiligheidsrichtlijnen hebben dit specifiek ter sprake gebracht in relatie tot geofagie. De historische en culturele claims die hierboven worden beschreven, worden gerapporteerd als geschiedenis, niet als gezondheidsadvies, en ik maak geen gezondheidsclaims over iets wat ik verkoop. Elke consumptie is volledig een persoonlijke beslissing en volledig op eigen risico. Ik promoot geen inname en kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor enige bijwerkingen. Als je zorgen hebt over pica of geofagie, praat dan met een huisarts of andere gekwalificeerde zorgverlener.
Bronnen
● Victoria and Albert Museum, "Let them eat clay: Mexican búcaros": https://www.vam.ac.uk/articles/let-them-eat-clay-mexican-bucaros-ceramics
● Wikipedia, "Búcaro de Indias": https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAcaro_de_Indias
● México Desconocido, "Ontdek het geheim van het eetbare heilige land van Chalma en San Juan de los Lagos": https://www.mexicodesconocido.com.mx/tierra-santa-comestible.html
0 reacties